محمد باقر النجفي
105
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى )
به 2450 مترمربع در نظر آورد كه با توجه به كلّ مساحت مسجدالنّبى تا حدّ نهايى توسعهء صورتگرفته از طرف وليدبن عبدالملك ، مجموعاً حدود 8890 مترمربع بوده است . مهدى عبّاسى ضمن دستوراتى كه در جهت توسعهء مسجد صادر كرد ، فرمان داد تا روزنهء خانهء حفصه ، همسر پيامبر را كه به « آل عمربن خطّاب » رسيده بود و عمربن عبدالعزيز با شرط مفتوح گذاشتنِ آن ، توانسته بود خانهء حفصه را خراب كند ، مسدود كنند . اين امر خود موجب مشاجرات و اختلافنظرهايى بين مردم مدينه گرديد . ولى در خصوص تخريب خانهء عبدالرحمان بن عوف كه در آن زمان به دارالمُليكه مشهور بود و قسمت به جاى مانده از خانهء عبداللَّه بن مسعود كه موسوم به دارالقراء بوده ، مداركى كه حكايت از اعتراض عمومى و اختلاف كند ، ملاحظه نشده است . كار توسعهء مسجد در سال 165 ق . به پايان رسيد و به استناد گفتهء ابنزباله و يحيى ، كه به قسمتى از سر درِ ابواب مسجد در زمان مهدى دسترسى داشتهاند ، معلوم مىكند كه مهدى از كاشىكارى قسمتهايى از مسجد و نقش و نگارهاى زينتى ديوارها و منارهها خوددارى نكرده است . ولى بعدها همهء اينها در حريق مسجدالنّبى كه مورد بررسى قرار خواهد گرفت ، از بين رفت . گفتهء امام ابو اسحاق حربى در « المناسك و اماكن طرق الحج و معالم الجزيره » ( ص 386 ) ، صريح است كه مهدى عباسى پس از اتمام كار توسعهء مسجد ، سنگ نبشتهاى بر ديوار صحن مسجد كار گذارد ؛ تا به اين وسيله ، رقم تاريخ بنا و نام خود را محفوظ دارد : « أمر عبداللَّه المهدي أميرالمؤمنين ، أكرمه اللَّه و أعزّ نصره بالزيادة في مسجد رسول اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - و أحكام عمله ابتغاء وجهاللَّه عزّوجلّ و الدار الآخرة فأحسناللَّه ثوابه بأحسن الثواب و التوسعة لمن صلّى فيه من أهله و أبنائه من جميع المسلمين فأعظم اللَّه أجر أميرالمؤمنين